أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
91
قانون ( فارسى )
عبارتند از : صمغ انگدان ، سير ، عاقرقرحا ، اناريجه - كه از هر دارويى بهتر است - مغزرته نيز خوب است . رته همان فندق هندى است . فندق خودمانى هم خوب است . گياهى هست كه بر زمين پهن مىشود و مسافت يك وجب زمين را زير پوشش قرار مىدهد و مستدير واقع مىشود . رنگ برگهايش به رنگ مرزنگوش شبيه است و شبيه ثمر درخت كنار گس مزه است . اگر اين گياه را با آب بخورند درد ناشى از نيش كژدم فورا از بين مىرود . نام چندين گياه و درخت ديگر را شنيدهام كه در علاج نيش كژدم خوبند ؛ اما هيچكدام از آنها را نشناختم . گياهى هست كه ساقش به اندازهء يك انگشت از زمين بالا مىآيد و داروى خوبى است ؛ كه نامش را نمىدانم . رستنى ديگرى هست كه شاخههايش در برابر هم قرار دارند و به اندازه يك ذرع از زمين بالا مىآيد و ثمرى شبيه خرماى نارسيده دارد و مزهاش درست مزهء خرماى نارسيده است . آن هم فورا درد را تسكين مىدهد . لعبه بربريه - كه گياهى است شبيه سورنجان - از داروهاى بسيار خوب در تسكين درد نيش كژدم است . پياز موشى را بخورند در تسكين درد نيش كژدم اثرى عجيب دارد . ترياق فاروق ( مثروديطوس ) ، ترياق عزره ، ترياق چهارگانه و شجرينا همه خوبند . داروى صمغ انگدان بسيار خوب است . مار دارو ( هزارگوشان ) بسيار خوب است . سپند - كه در زمان ما آزمون شده است - در تسكين درد ناشى از نيش كژدم بسيار خوب است . جالينوس مىفرمايد : « كاجيرهء كوهى را - كه از جنس كنگريهاى خاردار است - در دهن نگهدارند ، درد نيش كژدم تسكين يابد . » برخى از اطباء گفتهاند : اگر به اندازهء يك دانه كنجد بيش بخورند ، درد را به كلى از بين مىبرد و نبايد از خوردن اين مقدار بيش بترسند ؛ زيرا حد اقل نيم درهم از بيش انسان را مىكشد نه به اندازهء يك دانه كنجد . سير را بعد از نوشيدن كمى شراب بخورند ، درد از بين مىرود . اگر سير و گردو را باهم بخورند و بعد از مدتى كم شراب بنوشند ، در تسكين درد اثربخشتر است . سير و گردو را تقريبا به مقدار هفت مثقال بخورند خوب است . بعد از خوردن سير و نوشيدن شراب در جاى گرم خود را بپوشانند تا عرق كنند . اگر ممكن باشد جايش بالاى بخار آب گرم باشد بهتر است . مسألهء مهم عرق كردن است . و منظور از عرق كردن بيرون دادن مادهء بد و ناباب است به خارج . اگر به حمام روند و در آنجا عرق كنند خوب است و همينكه از حمام بيرون آمدند شراب خالص بخورند . اينك چندين داروى تركيبى كه پادزهر نيش كژدمند و تركيباتشان را در زير شرح مىدهيم :